Skráning hegðunar

Til að vita hversu algeng hegðun er, er nauðsynlegt að mæla tíðni eða lengd/varanleika hennar. Það eru tvær ástæður fyrir mikilvægi slíkra mælinga. Í fyrsta lagi getur komið í ljós að hegðunin er sjaldgæfari og því mögulega ekki eins alvarlegt vandamál og talið var í byrjun. Í öðru lagi þarf einhver viðmið til að meta hvort inngrip hafi áhrif á hegðun barnsins, sé sem sagt að skila árangri. Stundum koma breytingar mjög hægt og hætta er á að gefist sé upp of fljótt ef tíðni/lengd hegðunar er ekki mæld í upphafi þannig að ljóst verði að breytingar eru að eiga sér stað þótt hægt fari. Erfið hegðun getur verið að minnka lítið og hægt en er þó að minnka statt og stöðugt og auðveldara að sjá það ef hegðun er skráð niður. Skráning hegðunar segir okkur líka hvort áhægtt sé að halda sama inngripi áfram eða hvort það þurfi að breyta einhverju til að það skili árangri.
Dæmi um skráningarblöð.

  1. Skráning á tíðni (frequency) felst í því að skrá hversu oft hegðun á sér stað á einhverju ákveðnu tímabili, t.d. á dag eða á 10 mínútna tímabili eða í einni kennslustund. Slík skráning er hentug ef hegðun varir yfirleitt í skamman tíma og augljóst er hvenær hún byrjar og hættir, til dæmis þegar barn grípur fram í eða ef telja á eitthvað sem barn hefur gert rétt, eins og rétt leyst reiknisdæmi í kennslustund eða á öðru tímabili, hversu oft barn ræðst á aðra eða hversu oft barn lemur frá sér.
  2. Ef það skiptir miklu máli hversu lengi hegðunin varir í hvert skipti sem hún á sér stað er nauðsynlegt að mæla tímalengd/varanleika (duration) Slík mæling getur einnig átt betur við ef hegðunin varir í mislangan tíma. Dæmi um slíka hegðun er tími sem er varið í að læra, sitja, einbeita sér við verkefni, skapofsakast eða hversu lengi barnið varir í leik.
  3. Töf (latency) eða tíminn sem líður frá því að til dæmis fyrirmæli eru gefin og hegðun hefst. Dæmi um slíka mælingu væri að mæling hefst þegar kennarinn hefur gefið fyrirmæli t.d. „komdu og sestu“ þar til að barnið sest.
    Stundum er nóg að skrá hvort hegðun hefur átt sér stað eða ekki. Einnig getur stundum verið aðalatriði að vita hvort hegðun á sér stað í 50% af tækifærum eða 100% af tækifærum eða öðru hlutfalli af tækifærum og þá þarf að fylgjast með bæði fjölda tækifæra og líka með hvort hegðun átti sér stað eftir að tækifæri gafst. Það hvaða leið er farin við að skrá hegðun fer eftir því hvað telst mikilvægt hverju sinni varðandi það hvernig hegðunin eigi að vera, í hverju samhengi fyrir sig og eftir markmiðið með inngripinu.

Atriði sem þarf að huga að áður en skráning hegðunar hefst:

  1. Það þarf að skilgreina hegðunina
  2. Það er mikilvægt að mæla hegðunina beint en ekki afurð hennar. Sem dæmi, ef áhugi er fyrir því að athuga hversu einbeitt barnið er í verkefnavinnu er ekki gagnlegt að telja eingöngu hversu mörg dæmi barnið leysti í stærðfræðitíma því aðrir þættir en einbeiting geta haft áhrif á afurð hegðunar, til dæmis er ekki víst að barn geti leyst verkefni sem kennari setur fyrir þó það hafi gert tilraun til þess.
  3. Við val á mæliaðferð þarf að hafa í huga hvort það eigi að breyta tíðni hegðunar (skráning á tíðni), tímanum sem er varið í hegðun (skráning á tímalengd/varanleika) eða tímanum sem líður frá því að fyrirmæli eru gefin og hegðun hefst (skráning á töf) eða hvort annar eiginleiki hegðunarinnar skipti meira máli. Eins og áður greinir frá, er hugsanlegt að aðrir eiginleikar hegðunar en hér var talið upp séu aðalatriði, t.d. form, hlutfall af tækifærum eða gerðist/gerðist ekki, allt eftir því hvað á við í hverju tilfelli.
  4. Mikilvægt er að mælingar standi alltaf yfir í jafn langan tíma svo hægt sé að bera þær saman og að þær fari fram á sama tíma í hvert skipti. Ef svo er ekki þarf að finna hversu oft tíðni hegðunar á sér stað á mínútu/klukkutíma með því að deila tíðni hegðunar í mínúturnar/klukkutímana sem mælingin stóð yfir í. Ef tíminn sem hegðunin varir er skráð þarf að deila þeim tíma í heildartímann sem mæling stóð yfir og fæst þá hlutfall þess tíma sem er varið í tiltekna hegðun. Þá eru niðurstöður milli mælinga samanburðarhæfar.
  5. Það þarf að passa að skrá hegðun á þeim tíma og stað sem hegðunin gerist venjulega á. Ef valið er til dæmis að skrá hversu oft barn ræðst á aðra fyrsta hálftímann eftir að barnið mætir í skólann verður tíðni þeirrar hegðunar líklegast núll ef barnið er ekki vant á að ráðast á aðra eftir hádegi en ekki á morgnanna.
  6. Til eru margar einfaldar leiðir til að mæla tíðni hegðunar. Hægt er að notast við blað og penna en stundum getur það verið mjög óhentugt. Það getur reynst vel að vera með gúmmíteygjur á hægri hönd og færa eina yfir á þá vinstri í hvert sinn sem hegðunin á sér stað. Einnig er hægt að hafa bréfaklemmur, peninga eða annað í hægri vasa og í hvert sinn sem hegðun á sér stað er það fært yfir þann vinstri eða jafnvel í ílát sem kennarinn er með á borðinu sínu.
  7. Til að mæla tímalengd hegðunar getur verið hentugt að hafa stoppklukku í annarri hendinni.