Leita til fagfólks
Mikilvægt er að leita fagaðstoðar ef vandamálið er alvarlegt, er barninu til dæmis hamlandi félagslega eða í námi.
Hafa samband við foreldra
Mikilvægt er að hafa samband við foreldra barnsins og láta þá vita af vandamálinu og hvernig ætlunin er að leysa það.
Raunhæfar væntingar
Það er mikilvægt að væntingar til barnsins séu raunhæfar og sanngjarnar.
Fyrirbyggjandi aðgerðir
Gott er að beita fyrirbyggjandi aðgerðum til að auka vinnusemi og samvinnu. Til dæmis getur reynst vel að færa barnið fremst í skólastofuna og við kennaraborðið en þá minnkar sú truflun sem barnið getur orðið fyrir og auðveldara er að leiðbeina því og hrósa fyrir samvinnu og vinnusemi.
Kenna nemandanum að biðja um aðstoð
Ef barnið biður ekki um aðstoð þegar það þarf á henni að halda er mikilvægt að kenna því það. Börn grípa gjarnan til þeirrar hegðunar sem þau kunna og hefur virkað vel áður, til dæmis á barnið erfitt með að hefja vinnu eða sitja kyrrt í samveru, byrjar að hafa kjánalæti og fær í kjölfarið athygli samnemenda og kennara. Hegðunin „virkar” því til þess að ná athygli og að komast undan kröfum. Mikilvægt er því að kenna barninu æskilega leið til að ná athygli kennara og passa í kjölfarið að sú hegðun „virki” nokkuð hratt og vel. Þetta þýðir að fyrst um sinn þarf kennari að setja það í forgang að sinna barninu þegar það óskar eftir athygli á æskilega vegu, til þess að kenna barninu að þessi aðferð virki vel.
Skýrar reglur
Mikilvægt er að barnið viti hvaða hegðun er æskileg í kennslustofunni og hver ekki. Einnig skiptir máli að barnið viti hverjar afleiðingarnar séu fyrir viðeigandi og óviðeigandi hegðun. Gott er að hafa slíkar reglur uppi á vegg, helst í myndrænu formi í augnhæð barnanna.
Skýr fyrirmæli
Mikilvægt er að fyrirmæli til barnsins séu skýr. Samsett fyrirmæli eru ekki skýr til dæmis: „farðu upp og inn í herbergi og náðu í X sem er í efstu skúffunni hægra megin í skápnum“. Best er að nálgast barnið, segir nafn þess og nær augnsambandi við það. Síðan eru fyrirmæli gefin sem eru ekki í fyrirspurnarformi eða og löng. Best er að gefa skýr fyrirmæli þegar við ætlumst til einhvers af barninu svo að barnið hefur ekkert val og það kemur fram í fyrirmælunum. Dæmi: „Jæja Nonni minn, nú skaltu taka saman dótið þitt því við erum að fara að borða“. Óskýr fyrirmæli í þessu sambandi væru: „Jæja Nonni minn, heldur þú ekki að þú þurfir að taka til? Ertu ekki tilbúinn til að borða kvöldmat núna?“.
Fylgja fyrirmælum eftir
Ef barnið hlýðir ekki fyrirmælum þarf að stýra því vingjarnlega í að gera það sem þú sagðir (t.d. leiða það í sæti, láta það opna bók, gera sýnidæmi/fyrstu línu/útskýra hvað á að gera, fá það til að byrja). Mikilvægt er að gera það alltaf fljótlega eftir að fyrirmæli eru gefin, annars mun mótþróinn halda áfram. Eftir að þetta hefur verið gert mörgum sinnum (frá nokkrum skiptum upp í mjög mörg skipti, fer eftir barni) fer mótþróinn minnkandi (ef kröfurnar eru í samræmi við getu). Passaðu að veita barninu oft athygli þegar það er ekki með mótþróa, annars getur það lært að mótþrói sé eina leiðin til að fá aðstoð. Ef aðferðin hefur ekki borið neinn árangur, þ.e. enginn breyting hefur átt sér stað, eftir viku eða ef barnið setur sig upp á móti stýringu þarf að greina vandann með hjálp hegðunarskráningar og beita í kjölfarið viðeigandi aðferðum. Gott er að hafa samband við fagaðila.
Æfa vel nýjar aðferðir
Þegar ný aðferð er kennd í skólanum er mikilvægt að barnið fái að æfa aðferðina oft. Með því að æfa sig verða börn öruggari með sig og líklegra er að þeim takist að beita nýju aðferðinni.
Nota sjálfsleiðbeiningu
Til að efla sjálfsstjórn og auka líkurnar á því að barnið öðlist þá færni og kunnáttu sem þarf og sýni samvinnu og vinnusemi er einnig hægt að nota sjálfsleiðbeiningu.
Verkefni við hæfi
Verið viss um að barnið hafi örugglega þá færni og kunnáttu sem þarf til að leysa þau verkefni sem því hefur verið sett fyrir. Það er mikilvægt að nemandinn fái verkefni sem eru við hæfi miðað við núverandi getu hans.
Þjálfa færni nemandans
Ef barni gengur illa að ná nýrri færni er það oft vegna þess að flugfærni fimi hefur ekki verið náð í efninu sem kom á undan. Þá getur verið gott að skoða þá þætti sem þurfa að vera til staðar svo að barnið geti unnið nýja verkefnið, reyna að finna út hvar veikleiki barnsins liggur og þjálfa síðan þann þátt upp.
Hjálpa barninu að setja sér viðráðanleg markmið
Það getur verið gagnlegt að fá barnið í samvinnu um að setja sér viðráðanleg markmið og miða við sína eigin getu en ekki annarra.
Viðráðanleg markmið
Ef barnið nær aldrei eða sjaldan markmiðum í kennslustund er mikilvægt að breyta þeim þannig að barninu takist oft að ná markmiðum og geti þannig verið sáttara við sjálft sig í skólanum.
Minnka kröfur heima og í skóla
Ef að nemandi vantreystir sér er yfirleitt gott að byrja á viðráðanlegum verkefnum í hverri bók og vinna sig upp í þau erfiðari. Ef foreldrar ætlast til of mikils af barninu þarf að fá þá til að gera minni og viðeigandi kröfur til þess.
Veita tafarlausa viðgjöf
Mikilvægt er að veita tafarlausa viðgjöf, bæði með því veita samvinnu og vinnusemi athygli en gefa áminningu eða stýringu fyrir mótþróa og vanvirkni. Það er til dæmis hægt að veita samvinnu og vinnusemi athygli með því að klappa barninu á öxlina og segja við það „Flott hjá þér að fara eftir fyrirmælum og reikna dæmin” en veita áminningu með því að segja einslega við barnið „Mundu að fara eftir fyrirmælum og reikna dæmin því þá (eitthvað eftirsóknarvert er upptalið)…”.
Myndræn stýring
Myndræn stýring getur verið sérstaklega gagnleg ef um ungt barn er að ræða en þá er hægt að sýna myndir í tímaröð þar sem barn sýnir samvinnu og leysir fyrst verkefni án þess að mótmæla og fær svo athygli eða fær að gera eitthvað skemmtilegt í kjölfarið. Passa verður að barnið skilji innihald myndana.
Nota tákn til að minna á hagstæðar afleiðingar samvinnu
Einnig er hægt að nota spjald sem er sett á loft áður en barnið á að sýna samvinnu og vinnusemi. Barnið þarf að vita hvaða merkingu spjaldið hefur og þarf því að útskýra fyrir því að það gefi til kynna að samvinna og vinnusemi hafi hagstæðar afleiðingar.
Umbuna jafnt og þétt
Í fyrstu er mikilvægt að umbuna jafnt og þétt fyrir samvinnu og vinnusemi og einnig fyrir viðleitni, þ.e. lítil skref í átt að lokamarkmiðinu. Það eykur líkur á að barnið geri tilraunir til að sýna samvinnu og leysa þau verkefni sem kennarinn setur fyrir. Smám saman má minnka tíðni þess að umbunað sé fyrir samvinnu og vinnusemi og auka kröfurnar sem eru gerðar til barnsins.
Sýna þolinmæði
Ef barninu mistekst þarf að kenna því að leysa verkefni á réttan hátt en varast að gagnrýna fyrir tilraunir þess til að leysa þau verkefni sem sett eru fyrir. Mikilvægt er að viðbrögð hins fullorðna einkennist fyrst og fremst af þolinmæði og skilningi.
Fara hraðar yfir
Ef grunur er um að verkefnin séu of auðveld miðað við færni og getu barnsins er gott að leyfa því að fara hraðar í gegnum verkefni sín, þ.e. að staldra ekki of lengi við nýtt efni, til að sjá hvort það kveiki á áhuganum og vinnusemi.
Búta niður efni
Það getur reynst mjög vel að búta efni meira niður fyrir barn sem sýnir mótþróa sem getur orðið vart ef verkefni eru of þung, leiðinleg eða erfið. Til dæmis er hægt að ljósrita fjögur dæmi á hverja blaðsíðu upp úr stærðfræðibók sem inniheldur kannski 12 dæmi á hverri blaðsíðu. Svona er verkið brotið upp í þrjár viðráðanlegar einingar, sem innihalda fjögur dæmi hver, og upplagt er að taka smá pásu eftir að barnið hefur klárað hverja einingu og spjalla, spila eða allavegana hrósa fyrir góða frammistöðu fyrir að vinna verkefnið. Önnur hugmynd er að setja stimpil eða límmiða á fjórða hvert dæmi svo barnið viti að þegar að límmiðanum eða stimplinum er komið þá megi það taka pásu. Gott er að láta barnið fylgjast með þegar verkefninu er skipt í viðráðanlega hluta svo að það læri smá saman að gera það sjálft.
Gefa einstaklingsfyrirmæli
Mikilvægt er að gefa barni einstaklingsfyrirmæli ef það á erfitt með að meðtaka fyrirmæli. Þá er gott að nota létta snertingu á öxl og augnsamband til að ná athygli þeirra fyrst. Svo er mikilvægt að fylgja fyrirmælunum eftir.
Útbúa hegðunarsamning
Gott er að útbúa hegðunarsamning fyrir barnið og fá það til að skrifa undir. Gott er að fá barnið í stamstarf við gerð hegðunarsamningsins, þá eru meiri líkur á því að barnið fari eftir samningnum. Ef hegðunarsamningurinn er látinn tengjast umbun sem foreldrarnir munu afhenda heima er mikilvægt að foreldrar taki þátt í gerð samningsins og útdeili umbun heima.
Nota sjálfsskráningu
Til að efla sjálfsstjórn og auka líkurnar á því að barnið fylgist með fyrirmælum, sýni samvinnu og vinnusemi er einnig hægt að nota sjálfsskráningu með eða án hegðunarsamnings. Barnið skráir hversu oft það fylgist með fyrirmælum en kennarinn skráir hversu oft hann gefur fyrirmæli. Mikilvægt er að hrósa barninu fyrir þessa vinnu og umbuna með hjálp foreldra þegar vel gengur.
Kenna barninu að tjá tilfinningar á viðeigandi hátt
Getur verið að nemandinn kunni ekki að tjá neikvæðar tilfinningar með viðeigandi hætti?
Sömu hegðunarreglur fyrir alla nemendur
Mikilvægt er að sömu reglur um viðeigandi hegðun gildi fyrir alla nemendur. Börn geta lært að haga sér á óviðeigandi hátt með því að horfa á aðra gera það. Til að mynda geta börn lært að sýna reiði til að sleppa við leiðinleg verk eftir að hafa horft á aðra gera það.
Kenna barninu að fást við aðstæður
Mikilvægt er að kenna barninu að fást við erfiðar aðstæður á viðeigandi hátt ef það kann það ekki. Það er hægt með því að nota félagsfærnisögur, láta það hugsa um mögulegar leiðir til að bregðast við tilteknum aðstæðum og/eða með hlutverkaleik. Foreldrar eru kjörnir aðilar til þess að kenna þetta heima.
Athuga grunnfærni nemandans
Ef barninu gengur erfiðlega í námi og talið er að mótþróakennd hegðun komi fram vegna þess er mikilvægt að skoða hversu góðan grunn barnið hefur. Ef barninu gengur illa að ná nýrri færni er það oft vegna þess að fimi hefur ekki verið náð í efninu sem kom á undan. Þá getur verið gott að skoða þá þætti sem þurfa að vera til staðar svo að barnið geti unnið nýja verkefnið, reyna að finna út hvar nákvæmlega veikleiki barnsins liggur og þjálfa síðan þann þátt upp. Ef til vill er hægt að fá foreldra í samvinnu með slíka þjálfun.
Ef grunur er um að verkefni séu barninu of auðveld og þess vegna sýni það mótþróafulla hegðun má reyna að leyfa því að fara hraðar í gegnum efnið en hann gerir nú.
Komast að áhugamálum nemandans
Nauðsynlegt er að komast að því hver áhugamál nemandans eru. Því fyrir yngra barn geta myndir sem tengjast áhugamálum þeirra gert mikið til að hvetja til vinnusemi. Barn getur til dæmis fengið að lita mynd eftir að það klárar 4 línur í bókinni sinni eða eftir að hafa setið kyrrt og skoðað bók í nokkrar mínútur (hvað sem óskað er eftir af barninu).
Félagsfærniþjálfun
Félagsfærniþjálfun myndi að öllum líkindum gagnast barninu.
Hafa samband við foreldra
Gott er að hafa samband við foreldra þegar barnið hefur staðið sig vel og benda þeim á að verðlauna barnið/hrósa fyrir góða frammistöðu heima.