Ef talið er að ljótt orðbragð barnsins viðhaldist af forðun (þ.e. þegar barnið notar ljótt orðbragð þá fær það að sleppa undan kröfum) eru mikilvægustu þættirnir í inngripi við þessari hegðun að:
- Passa að barnið komist ekki undan óeftirsóknarverðum aðstæðum í kjölfar hegðunarinnar.
- Reyna að gera óeftirsóknarverðar aðstæður yfirstíganlegri í huga barnsins svo að meiri líkur séu á því að barnið reyni að takast á við aðstæðurnar sem það vill forðast.
Mikilvægt er að barnið fái ekki að sleppa við að gera þau verkefni sem lögð eru fyrir þegar það notar ljótt orðbragð, þ.e. rekið barnið ekki úr tíma eða gefið því pásu í beinu framhaldi af ljótu orðbragði. Veitið orðbragðinu frekar enga athygli og látið barnið halda áfram með það sem það var að gera. Gott er að veita tafarlausa viðgjöf, bæði með því veita viðeigandi orðbragði og annarri æskilegri hegðun athygli og nota stýringu til þess að passa að barnið komist ekki undan vinnu með því að nota ljótt orðbragð. Það væri hægt að gera það með því til dæmis að minna barnið á regluna sem er í gildi „Hér tölum við fallega” eða „við þurfum að vera kurteis” og minna líka á afleiðingar af því, segja t.d. „þá verða allir ánægðir” eða „þá gengur öllum vel og við getum farið í pásu fyrr”.
Veita viðeigandi oðbragði athygli
Ef barnið er vinnusamt og hljótt eða notar ekki óæskileg orð er til dæmis hægt að veita barninu athygli fyrir viðeigandi orðbragð og vinnusemi með því að klappa barninu á öxlina og segja við það: „Flott hjá þér að reikna dæmin og tala fallega/venjulega”. En þegar barn notar ljótt orðbragð skal stýra því í að hefja verkið (þannig erum við að passa að barnið komist ekki undan vinnu með því að nota ljótt orðbragð). Ef barnið hættir að vinna um leið og stýringu er hætt er gott að hrósa því stuttlega fyrir þessa vinnu og leyfa því að taka stutta pásu. Þannig lærir barnið með tímanum að það fái ekki pásu frá lærdómnum með því að nota ljótt orðbragð, heldur með því að vinna og taka þátt.
Gefa pásu eftir vinnusemi
Ef barnið notar ljótt orðbragð og hættir að vinna er til dæmis hægt að fara til þess, setja blýant í hönd þess og hjálpa því að skrifa einn staf eða tölustaf og hrósa síðan stuttlega fyrir vinnusemi: „Flott hjá þér að reikna dæmið/skrifa. Nú skaltu taka stutta pásu og reikna síðan næsta dæmi/skrifa næstu línu”. Barnið fær þarna pásu frá lærdómi eftir að það hefur unnið í bókinni sinni, jafnvel þó það hafi gert það í gegnum stýringu kennara, en ekki strax eftir að það notaði ljótt orðbragð. Verið er að kenna barninu aðra aðferð til að fá það sem það sækist eftir (pásu). Með því að bregðast svona við ljótu orðbragði á markvissan hátt ætti að nást árangur með endurtekningunni.
Nota stýringu
Gott er að nota munnlega, skriflega eða myndræna stýringu til þess að minna barnið á að nota viðeigandi orðbragð og vinnusemi áður en fyrirmæli eru gefin. Einnig er barnið minnt á afleiðingar þess að nota fallegt orðbragð eða vinna þögult.
- Til dæmis er hægt að segja „Mundu að reikna dæmin án þess að nota ljótt orðbragð svo þú getir fengið frítíma/farið í tölvuna/teiknað/leikið þér í lok tímans”. Myndræn stýring getur verið sérstaklega gagnleg ef um ungt barn er að ræða en þá er hægt að sýna myndir í tímaröð þar sem barn notar viðeigandi orðbragð og sýnir vinnusemi og fær svo athygli eða fær að gera eitthvað skemmtilegt í kjölfarið, nokkurs konar stutt saga.
- Til að minna barnið á að nota viðeigandi orðbragð og sýna vinnusemi er einnig hægt að nota spjald sem er sýnt áður en barnið fer í aðstæður þar sem það á það til að nota ljótt orðbragð í til að minna barnið á það sem á að gera. Barnið þarf að vita hvaða merkingu spjaldið hefur.
Kenna barninu aðrar leiðir til að komast undan óþægilegum aðstæðum
Mikilvægt er að kenna barninu hegðun sem getur komið í staðinn fyrir ljótt orðbragð, þ.e. hegðun sem hefur sama tilgang og ljótt orðbragð hefur haft. Ef barnið hefur sögu um að komast undan óeftirsóknarverðum aðstæðum með ljótu orðbragði mun slík hegðun halda áfram að koma fram á meðan þessi aðferð virkar og engin önnur kemur í staðinn. Gott er að kenna barninu leið sem virkar jafn vel eða betur til að komast undan verkefnum – þ.e. ef það er tilgangur hegðunarinnar. Gagnlegt er að láta nýju hegðunina vera auðveldari í framkvæmd en óæskilega hegðunin. Dæmi: Að kenna barninu setningu eða spurningu sem virkar mjög vel til þess að fá pásu. Þessi setning verður að gefa barninu fyrirfram skilgreinda pásu í hvert skipti (eða eins oft og mögulegt er) sem barnið óskar eftir því. Þetta er nauðsynlegt í fyrstu til þess að kenna barninu að æskilega leiðin virki jafn vel og sú óæskilega gerði en hún er fyrirhafnarminni. Smám saman má síðan láta þessa spurningu hafa minna vægi, til dæmis verður pásan styttri eða barnið má bara biðja um pásu tvisvar í hverri kennslustund. Fyrst þarf að kenna tilgang hennar en þegar nýja hegðunin er lærð þá er hægt að minnka hana með stýringu og afleiðingum.
Fá foreldra í samvinnu
Gagnlegt er að foreldrar og kennarar séu samtaka í því hvernig bregðast eigi við óæskilegu hegðun barnsins og er því mikilvægt að fá foreldra í samstarf um inngrip. Hins vegar ef foreldrar fást ekki í samstarf eða þeim tekst ekki að breyta uppeldisaðferðum sínum þá getur starfsfólk skóla engu að síður náð árangri með inngripi sínu þótt það eigi sér eingöngu stað í skólanum.
Ef inngripi er beitt markvisst í skólanum ætti barnið að læra með tímanum að það borgi sig ekki að nota ljótt orðbragð þar (eða nánar tiltekið í þeim aðstæðum þar sem inngripinu er beitt, til dæmis ef inngripinu er eingöngu beitt í skólastofu umsjónarkennara mun árangur líklegast bara nást þar). Með slíku inngripi ætti barnið að minnka eða hætta alveg að nota ljótt orðbragð þar sem inngripið er virkt – en halda því áfram heima þar sem það kemst enn undan aðstæðum þegar það notar ljótt orðbragð.
Kenna barninu að biðja um hjálp
Gagnlegt er að kenna barninu að láta vita ef námsefnið er of þungt eða það skilur ekki hvað það á að gera. Ef þið teljið að barnið noti ljótt orðbragð þegar það veit ekki hvað ætlast er til af því, getur verið gott að fara til barnsins þegar það notar ljótt orðbragð, biðja það um að segja eitthvað á borð við: „Ég skil ekki, viltu hjálpa mér?” og hjálpa því eftir að það biður um hjálp.
Ef barnið vill ekki biðja um hjálp þá er einfaldast fyrir kennara að segja sjálf/ur með jákvæðum tóni: „Ég skil ekki, viltu hjálpa mér?” og aðstoða barnið síðan. Með þessari aðferð er reynt að kenna barninu að ósk um hjálp virki betur en að nota ljótt orðbragð. Með sýnikennslunni er reynt að sýna barninu hversu auðvelt er að biðja um hjálp og hversu hlýlega er tekið á móti slíkri beiðni.
Láta foreldra vita þegar vel gengur
Það getur verið gott að hafa samband við foreldra þegar barnið hefur staðið sig vel til að tryggja að þeir hrósi og mögulega verðlauni á annan hátt fyrir góða frammistöðu heima þegar vel gengur í skólanum.
Gera verkefnin áhugaverðari fyrir nemandann
Varðandi áhugaleysi nemandans er mikilvægt að komast að því hver hans hugðarefni eru og gera námið gagnlegt hvað þeirra áhugamál varða. Það er best að gera það með því að spyrja nemandann beint út: „Hvað gæti gert verkefnið áhugaverðara og skemmtilegra fyrir þig. Hvað væri hægt að gera þannig að gengi betur að vinna það?”.
Kenna barninu að takast á við aðstæður
Líklega þarf að kenna barninu félagslega viðurkennda hegðun til að takast á við aðstæður sem það notar ljótt orðbragði í. Gott er að leika hlutverkaleik og sýna barninu hvernig má bregðast við. Ef til vill er hægt að fá foreldra til þess að taka þetta að sér. Félagsfærninámskeið gæti gagnast barninu vel.