Ef talið er að mótþrói barnsins viðhaldist af athygli frá öðrum eru mikilvægustu þættirnir í inngripi að:
- takmarka athygli fyrir óæskilega hegðun eins og mögulegt er
- sýna barninu athygli fyrir æskilega hegðun eins oft og mögulegt er.
Einnig er mikilvægt að reyna að takmarka athygli (sjá: umbunarkerfi: óæskileg hegðun barnhóps) sem aðrir í barnahópnum veita barninu fyrir óæskilega hegðun. Sjá einnig umfjöllun um um hópmiðaða styrkingarskilmála og Góð hegðun-leikurinn.
Taka eftir æskilegri hegðun
Með því að taka eftir og umbuna fyrir hvaða æskilegu hegðun sem er og takmarka athygli fyrir óæskilegu hegðunina ætti barnið ekki að fá oftar athygli fyrir óæskilega hegðun en æskilega hegðun. Ef barnið fær mikla athygli fyrir æskilega hegðun eru minni líkur á því að barnið sýni mótþróafulla hegðun – þ.e. ef athygli hefur viðhaldið óæskilegri hegðun þess.
Mikilvægt er því að sýna barninu athygli þegar þið takið eftir því að barnið gerir eitthvað sem er æskilegt – algjörlega óháð því hvort barnið hefur verið með mótþróa eða ekki! Dæmi: ef barnið biður fallega um að fara á klósett, er kurteist við aðra osfv.
Ein leið til þess að passa upp á að barnið fái athygli fyrir æskilega hegðun er að sýna barninu athygli á fyrirfram skilgreindum tíma. Til dæmis er mögulegt að láta úrið sitt eða síma gefa lítið frá sér hljóð á 5-10mín fresti, til þess að minna kennara eða annað starfsfólk skóla, á að líta á barnið sem um ræðir, finna eitthvað sem barnið er að gera vel og hrósa því fyrir það. Til dæmis situr barnið kyrrt, þó svo það sé ekki að vinna, og er því kjörið að að hrósa barninu fyrir það.
Með þessu er reynt að passa að barnið fái ekki athygli fyrir mótþróa heldur það sem barnið gerir vel. Hrósið gæti verið: „Rosalega er ég ánægð/ur með þig þegar þú situr svona alveg kyrr! Flott hjá þér!”. Í leiðinni er gott að gefa barninu stýringu og reyna að koma því af stað í vinnu.
Mynda þjónustuteymi
Gott er að mynda þjónustuteymi í kringum barnið í skólanum. Í því eru venjulega umsjónarkennari/umsjónarkennarar, deildarstjóri sérkennslu og foreldrar. Mælt er með því að teymið hittist einu sinni á önn en að umsjónarkennari og foreldrar séu í reglulegum samskiptum (til dæmis í gegnum mentor) og fylgist með líðan, hegðun og námsframvindu barnsins í skólanum.
Hunsa óæskilega hegðun
Ef athygli virðist viðhalda hegðun barnsins þarf að passa að tekið sé á hegðun barnsins á þá vegu að sem minnst athygli hljótist af því. Til dæmis getur verið nóg að stöðva hegðun barnsins án þess að segja nokkuð og án þess að horfa á barnið. Ef barnið er til dæmis að skemma bókina sína væri hægt að taka bókina af barninu en gefa því eitthvað annað sem það getur rifið í staðinn á sama tíma. Barnið fær þá litla athygli fyrir en búið er að koma í veg fyrir að það skemmi bókina sína. Ef til vill þóknast barninu þetta ekki og er þá mikilvægt að sýna virka hunsun.
Ef barnið sýnir mótþróafulla hegðun sem ekki er hægt að hunsa er mikilvægt að grípa inn í en sýna barninu þó eins litla athygli og mögulegt er. Gott er að teymi barnins komi að því að ákveða hvernig skuli taka á hegðun barnsins.
Samráð um viðbrögð
Mikilvægt er að teymi sé búið að undirbúa hvernig skuli taka á ofbeldi, ef barnið er líklegt til að sýna slíka hegðun. Að beita „hlé“ í tvær mínútur er mjög áhrifarík leið til að refsa fyrir andfélagslega hegðun. En mikilvægt er að beita þeirri aðferð rétt og algengt er að henni sé beitt vitlaust. Mikilvægt er að tala við og fá leiðbeiningar hjá skólasálfræðing, sérkennsluráðgjafa, hegðunarráðgjafa eða hegðunarfræðing sem teymið hefur aðgang að. Einnig skal alltaf ræða við foreldra áður en þessi aðferð er notuð í skólanum.
Ef búið er að ákveða að mótþróakennd hegðun barnsins sé svo alvarleg að það þurfi að fylgja því út úr rýminu þá er mikilvægt að búið sé að útskýra þessa afleiðingu fyrir barninu í góðu tómi þannig að þegar mótþróafulla hegðunin á sér stað sé hægt að fylgja barninu út án þess að þurfa að útskýra of mikið.
Gagnlegast er að ræða við barnið um hegðun þess þegar það hefur náð að róa sig. Það getur þýtt að bíða verður í þó nokkurn tíma.
Ef teymi barnsins hefur ákveðið að barnið þurfi að fara út úr kennslustofunni er mikilvægt að búið sé að ákveða hvert barnið eigi að fara og í hvers umsjón það sé á meðan það er í burtu úr aðstæðum sem það er tekið út úr.
Einnig þarf að ákveða hvað gerist eftir að barnið hefur jafnað sig.
Ef barnið á erfitt með að róa sig getur verið gott að minna það á hvað gerist eftir að það róast, til dæmis: „Þegar þú hefur náð að róa þig förum við aftur í kennslustofuna eða deildina þína”. Þó má ekki segja þetta of oft, til þess að takmarka athygli sem er veitt á meðan barnið er að sýna andfélagslega hegðun.
Mikilvægt er að ræða ekki of mikið við barnið á meðan það róast, en halda sig nálægt því. Reynið að horfa ekki beint á það heldur út undan ykkur. Líklega þarf starfsmaðurinn/starfsmennirnir sem er með barninu þó að vera viðbúinn/viðbúnir því að bregðast við óæskilegri hegðun en reynið að bregðast við án þess að horfa á barnið, sýna svipbrigði eða tala. Bíðið með það þar til barnið hefur róast.
Samráð um viðbrögð
Gagnlegt er að foreldrar og kennarar séu samtaka í því hvernig bregðast skuli við óæskilegu eða andfélagslegri hegðun barnsins. Því meira samtaka sem þeir eru sem taka á hegðun barna þeim mun fyrr lagast vandinn.
Ef grunur leikur á að foreldrar barnsins umbuni fyrir mótþróa heima, til dæmis með því að gefa því athygli eða leyfa því að fá sælgæti eða horfa á sjónvarp í kjölfar mótþróafullrar hegðunar, getur verið gott að hafa samband við foreldrana og reyna að fá þau til samstarfs.
Ef foreldrar fást ekki í samstarf eða þeim tekst ekki að breyta uppeldisaðferðum sínum þá getur starfsfólk skóla engu að síður náð árangri með inngripi sínu þótt það eigi sér eingöngu stað í skólanum. Ef inngripi er beitt markvisst í skólanum ætti barnið að læra með reynslunni af inngripinu að það borgi sig ekki að sýna mótþróa í skólanum (eða nánar tiltekið í þeim aðstæðum þar sem inngripinu er beitt, til dæmis ef inngripinu er eingöngu beitt í skólastofu umsjónarkennara mun árangur líklegast bara nást þar). Með tilkomu inngrips ætti barnið því að vera sífellt sjaldnar með mótþróa eða hætta því alveg í þeim aðstæðum þar sem inngripið er – en halda því áfram heima þar sem eftirsóknarverðar afleiðingar fást enn þá fyrir mótþróa.
Ræða við barnið
Alltaf er gagnlegt að ræða við barn um afleiðingar óæskilegrar eða andfélagslegrar hegðunar áður en inngrip hefst.