Mikilvægt er að leita til fagfólks ef vandamálið er alvarlegt, til dæmis ef það hamlar barninu félagslega eða í námi.
Sjá einnig ráð við forðun.
Mynda þjónustuteymi
Gott er að mynda þjónustuteymi í kringum barnið í skólanum. Í því eru venjulega umsjónarkennari/umsjónarkennarar, deildarstjóri sérkennslu og foreldrar. Mælt er með því að teymið hittist einu sinni í viku eða á hálfs mánaðar fresti en alls ekki sjaldnar en einu sinni á önn en að umsjónarkennari og foreldrar séu í reglulegum samskiptum (til dæmis í gegnum mentor) og fylgist með líðan, hegðun og námsframvindu barnsins í skólanum.
Vera vakandi fyrir kvíðahugsunum
Kvíðahugsanir fela oft í sér vangaveltur um mögulegar afleiðingar við hegðun. Dæmi um kvíðakennda hugsun: „Ef ég reyni að gera verkefnið finn ég að ég er vitlaus. Það er því betra að gera ekkert.“ Ef barnið deilir slíkum hugsunum með kennara er gott að benda því á að nú sé það að gera ráð fyrir hinu versta, þegar ekki sé líklegt að illa fari. Gott er að útskýra fyrir barninu: „Jafnvel þótt að eitthvað geti gerst þýðir það ekki að það sé líklegt að það muni gerast.“
Útskýra að þessar hugsanir eru ekki sannleikur
Gott er að hjálpa barninu að átta sig á því að hugsanirnar sem kalla fram kvíða komi ósjálfrátt upp í hugann og séu ekki sannleikur.
Útskýra að hugsanir geta valdið kvíða
Dæmi um æskileg viðbrögð við kvíðakenndu tali barns: „Ég veit af hverju þú hugsaðir þetta. Hugsanir eins og þessar koma ósjálfrátt í huga okkar. Allir verða hræddir og áhyggjufullir sem fá svona hugsun í hugann. Þú ert áhyggjufull/ur af því að þessi hugsun kom, ekki af því að það sem þú hugsaðir er satt.“
Varist að gera lítið úr áhyggjum barnsins
Gætið þess að gera ekki lítið úr áhyggjuefni barnsins. Dæmi um athugasemd sem gerir lítið úr áhyggjum barnsins: „Þetta er nú ekkert mál.“
Minna barnið á það sem gekk vel
Gott er að leggja á minnið þau skipti sem barnið reynir og tekst ætlunarverk sitt. Þá er hægt að minna barnið á hversu vel gekk síðast þegar það reyndi eitthvað sem það var hrætt við.
Gera samning við barnið
Í stað þess að leyfa barninu að hætta að vinna verkefni í miðju kafi, gerið samning við barnið um að klára verkefnið eða gera hluta þess áður en barnið byrjar á verkefninu. Þ.e. leyfið barninu að gera lítinn hluta verksins og finna að það getur unnið verkefnið og hlýtt fyrirmælum í stað þess að leyfa því að reyna við allt verkefnið og gefast upp á verkefninu í miðju kafi. Passa verður að barnið upplifi sigra í kennslustofunni.
Kenna barninu jákvætt sjálfstal
Það getur gagnast mjög vel að kenna barninu að segja jákvæða hluti um frammistöðu sína. Foreldrar geta fengið það verkefni að ræða þetta við barn sitt heima. Útskýra þarf fyrir barninu að neikvæð hugsun láti manni oft líða illa og missa trú á sér. Ef maður hins vegar hugsi jákvætt verði maður ánægðari og líklegri til að hafa trú á sér.
Varist að umbuna fyrir neikvætt sjálfstal
Passa þarf að umbuna ekki óvart fyrir neikvætt tal barnsins um eigin frammistöðu með löngu samtali eða með því að bjóða barninu upp á að gera eitthvað sem gerist sjaldan til að hressa barnið upp eftir slíkt tal. Mikilvægt er þó að segja barninu í stuttu máli hvað það gerir vel, svo að neikvætt sjálftal þess sé ekki hunsað með öllu. Ef farið að ræða mikið við barnið í kjölfar neikvæðs sjálfstals er verið að umbuna fyrir neikvætt sjálftal. Passið frekar að fara til barnins þegar það er að vinna eða að sýna einhverja æskilega hegðun og ræða þá um góðu eiginleika þess, en ekki í kjölfar neikvæðs tals þess um sjálft sig.
Stýrið barninu í að biðja um hjálp
Mikilvægt er að hjálpa barninu ekki með verkefni beint í kjölfar neikvæðs tals þess, því við viljum frekar að barnið óski eftir aðstoð heldur en að það fái aðstoð vegna þess að það er neikvætt og að gefast upp. Þegar barnið virðist þurfa á hjálp að halda en er neikvætt í eigin garð skiptir máli að aðstoða barnið en áður en það er gert er gott að stýra barninu til þess að óska eftir aðstoð áður en hún er gefin.Til dæmis er hægt að segja við barnið: „Segðu: Geturðu hjálpað mér?” þegar það talar á neikvæðan hátt um eigin frammistöðu og hjálpa síðan í kjölfar spurningarinnar.
Nota sýnikennslu ef barnið er þögult
Ef barnið vill ekki spyrja getum við gert það sjálf með jákvæðum tóni, þ.e. fyrst myndum við hvetja barnið: „Segðu: Geturðu hjálpað mér?”.Barnið neitar eða segir ekkert. Þá getur kennari sjálfur sagt með glöðum tón: „Viltu hjálpa mér?” og vinda sér síðan í að hjálpa barninu. Þannig fáum við barnið til að nota jákvæða leið til þess að fá aðstoð og að sjá hversu auðvelt er að biðja um hjálp á æskilega vegu.
Kenna barninu að það er í lagi að gera mistök
Ef barn virðist forðast verkefni vegna þess að það vill gera verkefni sín fullkomnlega og er aldrei sátt við frammistöðu sína getur verið gott að kenna því með ákveðnum æfingum að það er í lagi að gera mistök. Gott er að mynda þjónustuteymi í kringum barn með slíkan kvíða og vinna slíkar æfingar í samvinnu við teymið. Í teyminu eru gjarnan foreldrar barnsins, umsjónarkennari og deildarstjóri sérkennslu. Teymið getur óskað eftir aðstoð skólasálfræðings eða annarra fagaðila ef þörf er á.
Takmarka leiðréttingar
Gott er að setja takmörk á hversu oft barnið má stroka út og laga vinnuna sína, til dæmis bara einu sinni í hverju verkefni.
Gera mistök viljandi
Hægt er að fá foreldra í lið með sér og fá þá til að gera með barninu litlar tilraunir heima þar sem gerð eru mistök viljandi – sem ekki má laga í nokkrar mínútur. Þannig er reynt að hjálpa barninu að uppgötva að ekkert hræðilegt gerist þó allt sem það gerir sé ekki fullkomið.