Depurðareinkenni koma gjarnan öðruvísi fram hjá börnum en fullorðnum. Algengt er að börn tjái sig ekki um vanlíðan og sýna oft merki pirrings í stað depurðar. Þau sýna stundum óæskilega hegðun, til dæmis geta þau verið óvinveitt, árásagjörn, frek og ýtin við fólkið í kringum sig.
Mikilvægt er að leita ráða hjá þeim aðilum sem annast tilvísun eða ráðleggja varðandi tilvísanir í þínum skóla og skoða hvort leita þurfi fagaðstoðar fyrir barnið.
Skoðið einnig: Barnið kemst undan óþægilegum félagslegum aðstæðum, verkefnum eða fyrirmælum eftir að það notar ljótt orðbragð
Mynda þjónustuteymi
Gott er að mynda þjónustuteymi í kringum barnið í skólanum. Í því eru venjulega umsjónarkennari/umsjónarkennarar, deildarstjóri sérkennslu og foreldrar. Mælt er með því að teymið hittist reglulega, til dæmis vikulega til að byrja með og alls ekki sjaldnar en einu sinni á önn en að umsjónarkennari og foreldrar séu í reglulegum samskiptum (til dæmis í gegnum mentor eða völuna) og fylgist með líðan, hegðun og námsframvindu barnsins í skólanum, funda um aðgerðir og upplýsingar flæði reglulega á milli þeirra.
Bregðast við neikvæðum hugsunum
Kvíðahugsanir fela oft í sér vangaveltur um mögulegar afleiðingar við hegðun. Dæmi um kvíðakennda hugsun:,,Ef ég les upp verkefnið mitt roðna ég og allir hlæja að mér”. Ef barnið deilir slíkum hugsunum með kennara er gott að benda því á að nú sé það að gera ráð fyrir hinu versta, þegar ekki sé líklegt að illa fari. Gott er að útskýra fyrir barninu:,,Jafnvel þótt að eitthvað geti gerst þýðir það ekki að það muni gerast“.
- Dæmi um æskileg viðbrögð við kvíðakenndu tali barns: „Ég veit af hverju þú hugsaðir þetta. Hugsanir eins og þessar koma ósjálfrátt í huga okkar. Allir verða hræddir og áhyggjufullir sem fá svona hugsun í hugann. Þú ert áhyggjufull/ur af því að þessi hugsun kom, ekki af því að það sem þú hugsaðir sé satt.“
- Ef barnið ræðir depurð sína eða kvíða við starfsfólk skóla er gott að benda barninu á að hugsanir sem kalla fram depurð eða kvíða komi ósjálfrátt upp í hugann og séu ekki sannleikur. Fólk hefur tilhneigingu til að trúa hugsunum sínum svo að þegar barn fær hugsun í kollinn á borð við: „Ég er ömurleg/ur. Ég get ekki neitt” þá eru þau gjörn á að trúa slíkum hugsunum. Gott er að því að benda börnum á að trúa ekki neikvæðum hugsunum og fá þau til að segja til dæmis við sjálf sig eitthvað álíka og: „Þetta er ekki rétt. Ég get gert fullt”. Gott getur verið að fá foreldra til þess að hjálpa barninu að finna góð mótrök við neikvæðum hugsunum.
Hrósið fyrir hegðun en ekki árangur
Mikilvægt er að hrósa fyrir hegðunina sem barnið sýnir en ekki afurðina. Í stað þess að segja til dæmis: „Rosalega er þetta flott hjá þér, þú fékkst 10 í prófinu” þá væri hægt að segja: „Rosalega ert þú dugleg að einbeita þér og vinna!”. Eða í stað: „Sko, þetta var rétt hjá þér. Þú ert svo klár” þá er hægt að segja: Flott hjá þér. Þú ert svo dugleg/ur að sitja við og læra. Þú ert svo klár!”
Varist að umbuna fyrir neikvætt sjálfstal
Mikilvægt er að segja barninu í stuttu máli hvað það gerir vel, svo að neikvætt sjálftal þess sé ekki hunsað með öllu. En ef farið að ræða mikið við barnið í kjölfar neikvæðs sjálfstals er það svo sannarlega að veita því athygli og gæti verið að umbuna fyrir neikvætt sjálftal og ef svo er þá mun neikvætt sjálfstal aukast. Passið frekar að fara til barnins þegar það er að vinna (eða að sýna einhverja æskilega hegðun) og ræða þá um góðu eiginleika þess, en ekki í kjölfar neikvæðs tals þess um sjálft sig.
Skýr rammi og rútína
Skýr rammi og rútína inni í skólastofunni skiptir máli til þess að auka vellíðan barna. Margir starfsmenn skóla hafa dálæti á að hafa reglulega breytingar í skólastarfinu og daglegum rútínum og finnst nauðsynlegt að stokka upp. Slíka breytingar valda óöryggi hjá mörgum börnum. Betra er að halda fastri rútínu í meginatriðum frá viku til viku og milli mánaða, helst allt skólaárið. Nægar breytingar eru þegar það eru starfsdagar eða frí vegna hátíða.
Kenna barninu að biðja um hjálp
Gagnlegt er að kenna barninu að láta vita ef námsefnið er of þungt eða það skilur ekki hvað það á að gera. Ef þið teljið að ástæða þess að barnið noti ljótt orðbragð sé vegna þess að það skilji ekki hvað það eigi að gera og finni jafnvel til vanmáttar, getur verið gott að fara til barnsins þegar það notar ljótt orðbragð, biðja það um að segja: „Ég skil ekki, viltu hjálpa mér?” og hjálpa því síðan í kjölfar þess að það biður um hjálp. Ef barnið vill ekki biðja um hjálp þá er einfaldast að beitra sýnikennslu og segja sjálf með jákvæðum tóni: „Ég skil ekki, viltu hjálpa mér?” og aðstoða barnið síðan. Með þessari aðferð er reynt að kenna barninu að ósk um hjálp virki betur en að nota ljótt orðbragð. Með því að óska sjálf eftir hjálp þegar barnið vill ekki gera það er reynt að sýna barninu hversu auðvelt er að biðja um hjálp og hversu hlýlega er tekið á móti slíkri beiðni. Þegar ný aðferð er kennd í skólanum er mikilvægt að barnið fái að æfa aðferðina oft. Með því að æfa sig verða börn öruggari með sig og líklegra er að þeim takist að beita nýjum aðferðum.
Kenna barninu að tjá tilfinningar sínar
Ef þið teljið að barnið eigi í erfiðleikum með að tjá tilfinningar sínar og noti þess vegna ljótt orðbragð þarf ef til vill að hjálpa barninu að tjá, skilja og takast á við tilfinningar sínar.
Nota stýringu
Ef barnið hefur hafið vinnu en gefst upp og virðist líklegt til þess að nota ljótt orðbragð, til dæmis vegna þess að það ræður ekki við verkefnið eða finnur til vanmættis, er gott að fara til barnins og stýra því í gegnum stutt verkefni og leyfa því síðan að taka pásu. Þannig reynum við að kenna barninu að ljótt orðbragð verði ekki til þess að fá pásu, heldur það að vinna verkefnið sitt.
Aðlaga kröfur að getu barnsins
Ef barnið nær aldrei markmiðum í kennslustund er mikilvægt að breyta þeim þannig að því takist oft að ná markmiðum og geti þannig verið sáttara við sjálft sig í skólanum. Mikilvægt er að barn upplifi sigra í kennslustofunni. Gott er að brjóta verkefni niður í smærri skref og kenna hvert skref sjálfstætt, eitt í einu og næsta skref ekki fyrr en barnið er orðið fullfært í skrefinu sem var verið að kenna og hefur fengið næga æfingu.
Hrósa oft
Gott er því að hrósa barninu fyrir það sem það gerir vel, hversu lítilvægt sem það kann að vera. Mikilvægt er einnig að veita viðleitni og framförum athygli og viðurkenningu.
Láta foreldra vita af góðri frammistöðu
Það er mjög gott að hafa samband við foreldra þegar barnið hefur staðið sig vel til að gefa þeim tækifæri til að hrósa og mögulega verðlauna á annan hátt fyrir góða frammistöðu heima
Fá foreldra í samstarf
Gagnlegt er að foreldrar og kennarar séu samtaka í því hvernig bregðast skal við óæskilegri hegðun barnsins og er því mikilvægt að fá foreldra í samstarf. Hins vegar ef foreldrar fást ekki í samstarf eða þeim tekst ekki að breyta uppeldisaðferðum sínum þá getur starfsfólk skóla engu að síður náð árangri með inngripi sínu þótt það eigi sér eingöngu stað í skólanum. Ef inngripi er beitt markvisst í skólanum ætti barnið að læra með endurtekinni reynslu af því að það borgi sig ekki að nota ljótt orðbragð í skólanum (eða nánar tiltekið í þeim aðstæðum þar sem inngripinu er beitt, til dæmis ef inngripinu er eingöngu beitt í skólastofu mun árangur líklegast bara nást þar). Með inngripinu ætti barnið því sífellt sjaldnar að þurfa að nota ljótt orðbragð eða hætta því alveg fyrst önnur hegðun virkar til að fá það sem barnið sækist eftir – en halda því áfram heima þar sem athygli/forðun fæst enn fyrir ljótt orðbragð.
Hjálpa barninu að setja sér viðráðanleg markmið
Það getur verið gagnlegt að fá barnið í samvinnu um að setja sér viðráðanleg og raunhæf markmið og miða við sína eigin getu en ekki annarra.
- Ef barni gengur illa að ná nýrri færni er það oft vegna þess að fimi hefur ekki verið náð í efninu sem kom á undan. Þá getur verið gott að skoða þá þætti sem þurfa að vera til staðar svo að barnið geti unnið nýja verkefnið, reyna að finna út hvar veikleiki barnsins liggur og þjálfa síðan þann þátt upp. Foreldrar gefa eflaust tekið þátt í þessari þjálfun.
- Ef grunur er um að verkefnin séu of auðveld fyrir barnið gæti verið gagnlegt að leyfa nemanum að fara hraðar í gegnum efnið en hann gerir nú.
- Nauðsynlegt er að komast að því hver áhugamál nemandans eru. Því fyrir yngra barn geta myndir sem tengjast áhugamálum þeirra gert mikið til að hvetja til vinnusemi. Barn getur til dæmis fengið að lita mynd eftir að það klárar 4 línur í bókinni sinni eða eftir að hafa setið kyrrt og skoðað bók í nokkrar mínútur (eða eftir að barnið hefur gert það sem óskað var eftir).
- Til að efla sjálfsstjórn og auka líkurnar á því að barnið geri ekki of miklar kröfur til sín og noti viðeigandi orðbragð er einnig hægt að nota sjálfsleiðbeiningu. Nemandanum er þá kennt að segja við sjálfan sig að hann eigi ekki að gera of miklar kröfur til sín, að það sé í lagi að gera mistök því ekkert slæmt gerist og svo framvegis.
- Ef barnið gerir of miklar kröfur til sín þarf að að kenna því að leysa verkefnið réttilega en varast að gagnrýna fyrir tilraunir þess til að leysa þau verkefni sem sett eru fyrir. Mikilvægt er að viðbrögð hins fullorðna einkennist fyrst og fremst af þolinmæði og skilningi.
- Til að styðja við sjálfstraust er mikilvægt að grípa sem flest tækifæri til að hrósa barninu og ýta markvisst undir styrkleika, gott er að nota lýsandi hrós.
- Félagsfærniþjálfun gagnast gjarnan þessum hópi barna.